تلاش برای ثبت جهانی «منظر تاریخی زندیه» در یونسکو/مدیرکل میراث فرهنگی فارس: ساختار سازمانی ما با واقعیتهای میراثی همخوانی نداشت/ هتل آسمان باید با ملاحظات شهری سازگار شود
بهزاد مریدی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان فارس در نشست خبری ۱۳ خرداد، از آغاز رایزنیهای جامع برای ثبت جهانی «منظر تاریخی زندیه» خبر داد و تأکید کرد که برای دستیابی به این هدف، رویکردی «یکپارچه و جامع» را جایگزین ثبتهای تکمحور کردهاند.
به گزارش خبرپارسی، وی با اشاره به محدودیت سهمیه ثبت آثار در یونسکو برای هر کشور، تصریح کرد: ثبت آثار به صورت منفرد دشواریهای خاص خود را دارد؛ لذا تلاش میکنیم منظر تاریخی زندیه را در قالب یک پرونده جامع و یک منظر واحد به جهانیان معرفی کنیم.
مریدی با الگوبرداری از تجربه موفق «منظر ساسانی»، این رویکرد را راهگشای شیراز برای به رسمیت شناختن ارزشهای جهانی مجموعههای زندیه دانست و بر لزوم همفکری دستگاههای مختلف برای تحقق این هدف تأکید کرد.
در بخش دیگری از این نشست، وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت «هتل آسمان»، از برگزاری رایزنیهای تخصصی با رئیسکل دادگستری استان خبر داد. وی ضمن تأکید بر رعایت حقوق سرمایهگذاران، خاطرنشان کرد: بررسیهای کارشناسی نشان میدهد ساختار فعلی این بنا مانع توسعه نیست، اما هشدار سازمان نظام مهندسی درباره ایمنی برخی طبقات و اثرات احتمالی آتشسوزیهای پیشین، موضوعی است که باید جدی گرفته شود.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس افزود: برخی از طبقات بالایی این بنا ممکن است در منظر بصری زندیه خلل ایجاد کنند. ما پیشنهادی را به مالک هتل ارائه کردهایم تا با نگاهی آیندهنگرانه و در راستای منافع بلندمدت شهر شیراز، نسبت به رفع این موارد اقدام نماید تا نه سرمایهگذار دچار خسران شود و نه منظر تاریخی شهر آسیب ببیند.
مریدی نکتهای تکاندهنده درباره ساختار اداری میراث فرهنگی استان مطرح هم کرد.
وی با ابراز تعجب از وضعیت تشکیلاتی این سازمان اظهار داشت: بسیار عجیب است که در زمان پذیرش مسئولیت، متوجه شدم نام مجموعههای اثرگذاری چون حافظیه، سعدیه و زندیه، و حتی آثار جهانی نظیر تختجمشید و پاسارگاد، در ساختار سازمانی و تعریف مستقلی در ادارهکل تعریف نشده بودند.
این مقام مسئول ابراز امیدواری کرد که با همکاری دستگاههای ذیربط و مالکان آثار، راهکارهایی جامع برای حفظ ایمنی، صیانت از منظر تاریخی و ارتقای جایگاه گردشگری شیراز در سطح جهانی اتخاذ شود.
مریدی ادامه داد: با تلاشهای صورتگرفته موفق شدیم ۲۸۶ پست سازمانی جدید دریافت کنیم و تعداد پستهای سازمانی ادارهکل را به بیش از ۴۰۰ پست برسانیم. بخش عمده این پستها به اماکن تاریخی اختصاص یافت و اکنون حافظیه، سعدیه و مجموعه زندیه دارای ساختار مستقل هستند.
وی اظهار کرد: امروز برای هر یک از این مجموعهها مدیر مستقل تعریف شده و اقدامات متعددی برای ارتقای وضعیت آنها در حال انجام است. اگر حافظیه امروز با چند ماه قبل مقایسه شود، تفاوتها کاملاً مشهود است و این روند در سعدیه و مجموعه زندیه نیز ادامه دارد.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس در بخش دیگری از سخنان خود درباره «باغموزه مشاهیر شیراز» گفت: عملیات اجرایی این پروژه به پیشرفت حدود ۹۵ درصدی رسیده و از نظر فیزیکی آماده بهرهبرداری است. تلاش ما این بود که این مجموعه زودتر افتتاح شود اما شرایط ناشی از جنگ و برخی محدودیتها مانع تحقق این موضوع شد.
وی افزود: باغموزه مشاهیر از نظر فیزیکی به مراحل پایانی رسیده اما موضوع مهمتر، طراحی محتوا و کانسپت مجموعه است که باید با دقت و بر اساس روایتهای تاریخی و فرهنگی شکل بگیرد. امیدواریم در صورت ادامه فعالیت کارگاهها، این مجموعه تا مهرماه آماده افتتاح شود.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس درباره طرح اداره هیئتامنایی اماکن تاریخی نیز گفت: این موضوع دارای مزایا و معایب مختلفی است. از یک سو میتواند موجب جذب منابع مردمی و افزایش اختیارات مالی مجموعهها شود و از سوی دیگر نیازمند دقت در نحوه چینش و مدیریت است تا نگرانیهایی در حوزه تصمیمگیری ایجاد نشود.
وی با اشاره به وضعیت مرمت آثار تاریخی استان اظهار کرد: در فارس بیش از ۳۴۰۰ اثر تاریخی وجود دارد و طبیعی است که همه آثار بهصورت همزمان نیازمند رسیدگی باشند. اولویتبندی پروژههای مرمتی بر اساس نظر شورای فنی و میزان آسیبپذیری آثار انجام میشود.
مریدی همچنین درباره موضوع فرونشست در برخی محوطههای تاریخی گفت: در مجموعههایی مانند تختجمشید، نقش رستم و پاسارگاد مطالعات مختلفی در حال انجام است و در این زمینه تفاهمنامههایی نیز با شرکت آب منطقهای منعقد شده است. گزارشهای کارشناسی تهیه و برای دستگاههای مرتبط ارسال شده و درخواستهای اعتباری لازم نیز ارائه شده است.
وی با تأکید بر اهمیت روایتگری در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری گفت: یکی از مهمترین نیازهای امروز ما، روایتگری آثار تاریخی است. باید از ظرفیت فیلم، انیمیشن، ادبیات، بازیهای رایانهای و فناوریهای نوین برای معرفی میراث فرهنگی استفاده کنیم.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس افزود: ظرفیتهای بزرگی در تاریخ و فرهنگ ایران وجود دارد که میتواند مبنای تولید آثار هنری و محتوای فرهنگی قرار گیرد. روایتگری صحیح از شخصیتها، بناها و رویدادهای تاریخی میتواند تأثیر بسزایی در جذب گردشگران و معرفی هویت فرهنگی کشور داشته باشد.
وی همچنین بر لزوم همکاری رسانهها در معرفی ظرفیتهای گردشگری تأکید کرد و گفت: رسانهها نقش مهمی در معرفی چهره واقعی ایران و استان فارس دارند و میتوانند در توسعه گردشگری و شناساندن داشتههای تاریخی و فرهنگی کشور نقشآفرینی کنند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فارس با تأکید بر نقش بخش خصوصی در توسعه گردشگری و فناوریهای فرهنگی گفت: گسترش فعالیتهای فرهنگی، گردشگری و فناوریمحور زمانی امکانپذیر است که بخش خصوصی در این حوزه حضور مؤثر داشته باشد؛ زیرا دولت تا حد مشخصی میتواند حمایت کند اما استمرار و پایداری فعالیتها وابسته به سرمایهگذاری بخش خصوصی است.
مریدی اظهار کرد: بسیاری از طرحهایی که امروز درباره معرفی آثار تاریخی، فناوریهای نوین، اپلیکیشنهای گردشگری و روایتگری میراث فرهنگی مطرح میشود، نیازمند پشتوانه اقتصادی است و بدون ایجاد درآمد، امکان توسعه و استمرار آنها وجود ندارد.
وی افزود: اعتقاد دارم اقتصاد فرهنگ و اقتصاد رسانه از مهمترین حوزههایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. همانگونه که در اقتصاد هنر، تولید محتوا و فعالیت فرهنگی نیازمند چرخه اقتصادی است، در حوزه رسانه و فناوری نیز باید زمینههای درآمدزایی و سرمایهگذاری فراهم شود تا توسعه پایدار شکل بگیرد.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس درباره برخی طرحهای توسعه شهری در محدودههای تاریخی نیز گفت: در موضوع توسعه برخی محورهای شهری و طرحهای مرتبط با باغهای هکتاری، جلسات متعددی برگزار شده و موضوع در چارچوب ضوابط شهرسازی، حریمهای مصوب و مصوبات شورای فنی و شورای حریم بررسی میشود.
مریدی تأکید کرد: در اینگونه موارد، میراث فرهنگی بر اساس ضوابط قانونی و نظرات تخصصی شوراهای فنی و حریم اظهار نظر میکند و تصمیمگیریها نیز در چارچوب مقررات انجام میشود. نگاه ما همواره حفظ منافع شهر، صیانت از میراث تاریخی و توجه به توسعه متوازن شهری است.
وی افزود: اگر قرار باشد طرحی در این محدودهها اجرا شود، انتظار داریم نگاه گردشگری و فرهنگی بر نگاه صرفاً تجاری غلبه داشته باشد؛ چرا که این فضاها از ظرفیتهای ارزشمند تاریخی و گردشگری شیراز به شمار میروند.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس با اشاره به برخی پروژههای عمرانی در بافت تاریخی شهر نیز اظهار کرد: توسعه شهری و حملونقل عمومی در کلانشهرها یک ضرورت است و نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود، اما اجرای این پروژهها باید با رعایت ملاحظات میراث فرهنگی و با استفاده از نظرات کارشناسان متخصص انجام شود.
وی در خصوص خطوط مترو و پروژههای عمرانی در محدودههای تاریخی گفت: در تمامی این موارد، ملاک عمل ما نظرات تخصصی شورای فنی و شورای حریم است و هرگونه اقدام باید با رعایت کامل الزامات حفاظتی انجام شود.
مریدی با اشاره به تجربههای گذشته در برخی پروژههای زیرساختی افزود: در مواردی که احتمال آسیب به آثار تاریخی وجود داشته، میراث فرهنگی با جدیت ورود کرده و از ظرفیت کارشناسان رسمی برای بررسی موضوع استفاده شده است. ما همواره آماده گفتوگو، تعامل و ارائه راهکارهای تخصصی برای حل مسائل هستیم.
وی همچنین درباره وضعیت نیروی انسانی یگان حفاظت میراث فرهنگی فارس گفت: در حال حاضر حدود ۱۷۰ نیروی یگان حفاظت در استان فعالیت میکنند اما واقعیت این است که با توجه به گستردگی آثار تاریخی، همچنان با کمبود نیرو مواجه هستیم.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس ادامه داد: استان فارس بیش از ۳۴۰۰ اثر تاریخی و فرهنگی دارد و حفاظت از این حجم از آثار با تعداد محدود نیروها کار دشواری است. حتی در برخی مناطق تاریخی مهم نیز نیاز به حضور نیروهای بیشتری وجود دارد.
مریدی خاطرنشان کرد: بر اساس برنامههای وزارت میراث فرهنگی، قرار بود حدود هزار نیروی جدید به یگان حفاظت کشور اضافه شود که بخشی از آن میتواند به تقویت وضعیت استانها کمک کند. با این حال معتقدیم حفاظت از میراث فرهنگی تنها با اتکا به نیروهای رسمی امکانپذیر نیست و نیازمند مشارکت مردم، فرهنگسازی و همکاری رسانهها هستیم.
وی تأکید کرد: گزارشهای مردمی، حساسیت اجتماعی نسبت به آثار تاریخی و همراهی رسانهها میتواند نقش مهمی در حفاظت از میراث فرهنگی ایفا کند و این سرمایه اجتماعی مکمل فعالیتهای یگان حفاظت خواهد بود.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس با اشاره به برخی تفاهمنامهها و برنامههای مشترک گردشگری میان استانها گفت: ادارهکل میراث فرهنگی فارس نسبت به اجرای تعهدات و تفاهمنامههای منعقدشده پایبند است و تلاش میکند با همکاری دستگاههای مختلف، زمینه توسعه گردشگری، معرفی ظرفیتهای تاریخی و افزایش تعاملات فرهنگی را فراهم کند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فارس از راهاندازی «مرکز پایش هوشمند آثار تاریخی استان» خبر داد و گفت: حفاظت از بیش از ۳۴۰۰ اثر ثبتشده تاریخی فارس تنها با نیروی انسانی امکانپذیر نیست و باید از فناوریهای نوین، هوش مصنوعی و مشارکت مردمی برای صیانت از این میراث ارزشمند بهره گرفت.
مریدی اظهار کرد: مرکز پایش میراث فرهنگی فارس در سه محور اصلی شامل پایش تصویری، سامانه گزارشهای مردمی و بسترهای هوشمندسازی طراحی شده و اکنون بخشی از این فرآیند عملیاتی شده است.
وی افزود: در ماههای گذشته و حتی در روزهای پایانی سال و همزمان با شرایط جنگی، همکاران ما بهصورت شبانهروزی برای بهروزرسانی تجهیزات حفاظتی و دوربینهای اماکن تاریخی تلاش کردند، چرا که بخش قابلتوجهی از تجهیزات موجود فرسوده و از رده خارج شده بود.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس ادامه داد: امروز بخش مهمی از اماکن شاخص تاریخی استان تحت پوشش پایش الکترونیکی قرار گرفتهاند و در آینده نزدیک مرکز پایش اصلی با امکانات امنیتی، فنی و زیرساختی کامل به محل جدید خود منتقل خواهد شد تا بهصورت ۲۴ ساعته فعالیت کند.
مریدی با اشاره به سهم بالای فارس در میراث تاریخی کشور گفت: بیش از ۳۴۰۰ اثر ثبتشده در استان وجود دارد که حدود ۴۰ درصد آثار تاریخی کشور را شامل میشود. حفاظت از این حجم از آثار تنها با اتکا به یگان حفاظت ممکن نیست و ناگزیر باید از هوش مصنوعی، رباتهای پایشگر و فناوریهای نوین استفاده کنیم.
وی سامانه ۳۱۳۱ را یکی از مهمترین ابزارهای مشارکت مردمی در حوزه حفاظت از میراث فرهنگی دانست و افزود: از تمامی مردم استان فارس درخواست میکنیم هرگونه حفاری غیرمجاز، یادگارنویسی، تخریب آثار تاریخی یا آسیبهای وارده به بناها را از طریق سامانه ۳۱۳۱ گزارش کنند.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس تصریح کرد: این سامانه تنها برای حفاظت از آثار تاریخی نیست و گردشگران نیز میتوانند مشکلات و نیازهای خود را از این طریق مطرح کنند تا در کوتاهترین زمان ممکن پیگیری شود.
وی همچنین از راهاندازی پایگاه اطلاعرسانی و تولید محتوای رایگان در حوزه میراث فرهنگی خبر داد و گفت: تمامی رسانهها، فعالان فرهنگی و تولیدکنندگان محتوا میتوانند بدون محدودیت از تصاویر، فیلمها و محتوای تولیدشده توسط ادارهکل استفاده کنند؛ زیرا هدف اصلی ما گسترش اطلاعرسانی و معرفی ظرفیتهای استان است.
مریدی درباره پروژه «پلتفرم گردشگری فارس» نیز اظهار کرد: این سامانه با همکاری نخبگان حوزه فناوری در حال طراحی است و میتواند خدمات متنوعی را به گردشگران ارائه دهد. این پلتفرم بر اساس شرایط و ویژگیهای هر گردشگر، پیشنهادهای اختصاصی ارائه خواهد کرد و اطلاعات کاملی از اماکن تاریخی، مسیرهای دسترسی و خدمات گردشگری را در اختیار کاربران قرار میدهد.
وی افزود: در این سامانه، اطلاعات آثار تاریخی بهصورت صوتی، متنی و پادکست در اختیار گردشگران قرار میگیرد و تلاش شده تجربه متفاوتی از بازدید اماکن تاریخی برای مخاطبان فراهم شود.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس با تأکید بر ضرورت هوشمندسازی ساختار اداری گفت: اعتقاد داریم دولت در آینده کوچکتر خواهد شد و امکان افزایش گسترده نیروی انسانی وجود ندارد؛ بنابراین باید از فناوری و هوش مصنوعی برای تسریع فرآیندها استفاده کنیم.
وی ادامه داد: هدف ما این است که بسیاری از خدمات اداری، صدور مجوزها و فرآیندهای مرتبط با حوزه گردشگری و میراث فرهنگی بهصورت هوشمند و در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود.
مریدی همچنین بر اهمیت برندسازی در حوزه گردشگری تأکید کرد و گفت: برندسازی نباید تنها معطوف به بناها و مکانها باشد؛ بلکه باید سرمایهگذاران، فعالان بومگردی، کارآفرینان و افرادی که در توسعه گردشگری نقشآفرینی میکنند نیز دیده شوند.
وی خاطرنشان کرد: وقتی یک سرمایهگذار در یک روستا یا منطقه گردشگری اقدام ارزشمندی انجام میدهد، معرفی و دیده شدن او میتواند دیگر سرمایهگذاران را نیز به حضور در این عرصه ترغیب کند.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس با بیان اینکه «شیراز شهر قصهها و موزه زنده ایران است» اظهار کرد: روایتگری یکی از مهمترین نیازهای امروز گردشگری است. اگر بتوانیم برای آثار تاریخی و ظرفیتهای فرهنگی خود روایتهای جذاب و ماندگار خلق کنیم، بخش مهمی از مسیر حفاظت و معرفی میراث فرهنگی طی خواهد شد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت صنعت گردشگری پس از جنگ اشاره کرد و گفت: صنعت گردشگری فارس در دوران جنگ آسیب جدی دید و آمارها نشان میدهد میزان گردشگری استان نسبت به دوره مشابه حدود ۹۷ درصد کاهش یافته است.
مریدی افزود: گردشگری زنجیرهای گسترده از مشاغل را در بر میگیرد و این کاهش تنها محدود به هتلها نیست؛ بلکه رستورانها، حملونقل، آژانسهای مسافرتی و بسیاری از کسبوکارهای وابسته نیز از آن تأثیر میپذیرند.
وی با این حال ابراز امیدواری کرد که صنعت گردشگری نسبت به بسیاری از حوزههای دیگر سریعتر ترمیم شود و گفت: پس از تأمین امنیت، درمان و نیازهای اولیه، انسان به فرهنگ، هنر و گردشگری نیاز دارد و همین موضوع میتواند به احیای سریعتر این صنعت کمک کند.
مدیرکل میراث فرهنگی فارس درباره توسعه مرکز پایش نیز گفت: در حال حاضر مجموعههایی همچون تختجمشید، نقش رستم، نقش رجب، حافظیه، سعدیه، موزه پارس و تعدادی دیگر از اماکن تاریخی به مرکز پایش متصل هستند و در آینده نزدیک مجموعههای بیشاپور، قلعهدختر، کاخ اردشیر، شهر گور، کاخ سروستان و ایزدخواست نیز به این سامانه متصل خواهند شد.
وی افزود: برنامه ما این است که پس از اتصال آثار جهانی، اماکن تاریخی نفیس استان نیز بهتدریج وارد چرخه پایش هوشمند شوند و امیدواریم سالانه دستکم ۱۰ درصد از اماکن ارزشمند استان به این شبکه متصل شوند.
مریدی با اشاره به فعالیت کارگاههای مرمتی استان گفت: هماکنون ۴۴ کارگاه مرمت در نقاط مختلف فارس فعال است و طی یک ماه آینده ۴۱ کارگاه جدید نیز راهاندازی خواهد شد که مجموع کارگاههای مرمتی استان را به بیش از ۸۰ کارگاه میرساند.
وی تأکید کرد: اولویت مرمت در حال حاضر با مجموعه بازار وکیل، آثار دوره زندیه، خانههای تاریخی پیرامون حرم مطهر حضرت شاهچراغ (ع)، کاخ سروستان و تعدادی از بناهای شاخص تاریخی استان است و این پروژهها بر اساس مصوبات شورای فنی و تأمین اعتبارات لازم اجرا خواهند شد.
